Sunday, June 16, 2019
FOLLOW US ON

Article

ਗਿਆਰਾਂ ਤੀਏ ਤੇਤੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ??

April 08, 2019 08:45 PM

ਗਿਆਰਾਂ ਤੀਏ ਤੇਤੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ??

 

                ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਗਿਣਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੇ ਸੁਨਾਣ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਜੋਜਿਤ ਕੀਤਾ। ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਤਾਂ ਆਏ ਅਤੇ  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਵੀ ਆਏ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਬਲੈਕ-ਬੋਰਡ ਉੱਤੇ ਗਿਣਤੀ ਲਿਖਵਾਈ ਗਈ। ਪਹਾੜੇ ਸੁਣੇ ਗਏ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਲੈਕ-ਬੋਰਡ ਤੇ ਗਿਣਤੀ ਲਿਖਦੇ ਵੇਖਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਮਜੇਦਾਰ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਤਰਾਨ ਲੱਗੇ ਸਨ।

                ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਠੀਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲਿਖਣਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੌਂ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਤਿੰਨ ਮਿਟਾ ਮਿਟਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਹ ਉਚਾਰਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਲਤੀ ਕਰਦੇ। ਪਹਾੜਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਵਕਤ ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਰਮਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਲੇਕਿਨ ਫਿਰ ਯਾਦ ਦਵਾਉਣ ਉੱਤੇ ਸੁਨਾਣ ਲੱਗਦੇ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜੇ ਲਿਖਵਾਏ ਵੀ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਕਹਾਵਤਾਂ ਅਤੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵੀ ਲਿਖਵਾਏ ਗਏ।

          ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਹਿੰਦੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪਹਾੜੇ ਤੇ ਗਿਣਤੀ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਿਖੀ? ਤਾਂ ਲੱਗਭੱਗ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਜਵਾਬ ‘ਨਾ’ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਰਿਜਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਣਗੇ ਕਿ ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜੇ ਵੀ ਜਾਨਣ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਪਹਾੜਾ ਜੇਕਰ ਭੁੱਲ ਜਾਓ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਓਨੀ ਹੀ ਗਿਣਤੀ ਜੋੜ ਦਿਓ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗਿਆਰਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜੇ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਗਿਆਰਾਂ ਤੀਆ ਤੇਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਆਰਾਂ ਚੌਕਾ ਯਾਦ ਨਾ ਆਏ ਤਾਂ ਤੇਤੀ ਵਿੱਚ ਗਆਰਾਂ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਪਹਾੜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ ਵੀ ਵਖਾਇਆ ਗਿਆ।

          ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਨਿਜੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਬੁਤ ਮਾਯੂਸ ਸਨ ਕਿ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਓਦਾ ਕਿਸੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਕਦੇ ਦਸਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ।

          ਪਹਾੜੇ, ਗੁਣਾ, ਭਾਗ, ਜੋੜ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਸਿਖਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਸਵਾ ਅਤੇ ਢਾਈ ਦੇ ਪਹਾੜੇ ਵੀ ਸਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਗਾ ਗਾਕੇ ਯਾਦ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਵਾਰ ਵਾਰ ਲੱਕੜੀ ਦੀ ਕਾਲੀ ਮੱਸ ਪੁਤੀ ਤਖਤੀ ਉੱਤੇ ਸਲੇਟੀ (ਚਾਕ) ਨਾਲ ਲਿਖਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਮਿਟਾ ਕੇ ਲਿਖਵਾਂਉਂਦੇ ਸਾਂ। ਇਹ ਪਰਿਕ੍ਰੀਆ ਤੱਦ ਤੱਕ ਦੋਹਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ  ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਜਮਾਣ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜੇ ਯਾਦ ਕਰਣ ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਗਾ ਗਾਕੇ ਯਾਦ ਕਰਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜੋ ਗੱਲਾਂ ਸੁਰ ਸਾਡੇ ਕੰਨ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੁਣਦੇ ਹੈ ਉਹ ਜਲਦੀ ਯਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਸਿਖੇ ਗਏ ਪਹਾੜੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਣਾਹਠ, ਉਂਨਾਸੀ ਅਤੇ ਨਵਾਸੀ ਦਾ ਅੰਤਰ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਲਿਖਵਾਈ ਵੀ ਗਈਆਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਘਬਰਾਏ  ਪਰ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਠੀਕ ਲਿਖਿਆ।

          ਅੱਜ ਤਾਂ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਮੂਲੀ ਗੁਣਾ ਕਰਣ ਲਈ ਵੀ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੱਬਜੀ ਵਾਲੇ ਤੱਕ ਕੈਲਕੁਲੇਟਰ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਬੁਜੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਂਗਲੀਆਂ ਹੀ ਕੈਲਕੁਲੇਟਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਹਿਸਾਬ, ਕਿਤਾਬ, ਗੁਣਾ, ਭਾਗ ਸਭ ਕੁੱਝ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

          ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ  ਪਰ ਬਹੁਤਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਸੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਵੀ ਕਰ ਸੱਕਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਦਿਮਾਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ ਦੀਆਂ ਗਿਨਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਸਦੀਵੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇ  ਸੋ ਅਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂਨੂੰ ਭੁੱਲਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹ ਚੀਜਾਂ ਰੋਜਾਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋਵੇ।

          ਅੱਜ ਕਿਤੇ ਵੀ ਹਿੰਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ। ਨਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪੱਤਰ ਪੱਤਰਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇ  ਨਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਜਾਂ ਬਸ ਅੱਡੀਆਂ ਤੇ। ਸਭ ਜਗ੍ਹਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਹੈ। ਮੰਨ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਅੰਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪਹਿਚਾਣ ਸੱਕਦੇ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਹਿੰਦੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਣਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ।

         ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜਾਨਣਾ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਲਈ ਹਿੰਦੀ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਭੁੱਲਦੇ ਜਾਣਾ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਹਿੰਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਭੁੱਲਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਤੱਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਜਾਣਣ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ  ਦੋ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਾਨਣਾ ਸਾਡੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਘਟਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ। ੲਸ ਮੁੱਦੇ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਸਮੂਚੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ ਕਰਕੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।

ਡਾ: ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਅਰਿਹੰਤ ਕੌਰ ਭਲਾ

Have something to say? Post your comment